Υπάρχει κάποιο νόημα στην ατονική μουσική, όπως έχει ονομασθεί; Δηλαδή στη μουσική εκείνη που δεν έχει τονικό κέντρο. Ας μην επεκταθούμε σε άλλα “συστήματα σύνθεσης” όπως π.χ. τον δωδεκαφθογγισμό και τέτοια. Τα ατονικά έργα έχουν κάποιο νόημα; Υπάρχει κάποιος λόγος που γράφθηκαν; Γεννούν συναισθήματα; Μπορούν να γεννήσουν συναισθήματα αγάπης, κακίας, ομορφιάς, ασχήμιας, πόνου, μελαγχολίας κ.λπ.
Τονικότητα – Ατονικότητα
Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2007 από nchris
21 σχόλια
-
Δραστηριoτητες
Πληροφοριες
-
Προσφατα Σχολια
zinon στο Διεθνές Συνέδριο στο ΜΜΑ marina78 στο Ο Αυστραλος στη Μυκονο, 10.000… sfrang στο Γ’ Πρόγραμμα – Χρί… nchris στο Τελευταία Συναυλία nchris στο Γ’ Πρόγραμμα – Χρί… -
Προσφατες Δημοσιευσεις
c
Αρχειο
- Ιανουαρίου 2009 (1)
- Σεπτεμβρίου 2008 (1)
- Αυγούστου 2008 (2)
- Απριλίου 2008 (2)
- Μαρτίου 2008 (6)
- Φεβρουαρίου 2008 (11)
- Δεκεμβρίου 2007 (5)
- Νοεμβρίου 2007 (13)
- Οκτωβρίου 2007 (22)
- Σεπτεμβρίου 2007 (9)
- Αυγούστου 2007 (1)
- Ιουλίου 2007 (3)
- Ιουνίου 2007 (8)
- Μαΐου 2007 (8)
- Απριλίου 2007 (18)
- Μαρτίου 2007 (18)
- Φεβρουαρίου 2007 (9)
- Ιανουαρίου 2007 (15)
- Δεκεμβρίου 2006 (8)
Ημερολογιο
-
Στατιστικα
- 38,182 επισκεψεις
Αναλυτικα
Διαχειριση
Μέσα σε 6 γραμμές (έχω ανάλυση 1024×768) έχεις θέσει θέματα που μπορούμε να μιλάμε μέχρι το 2.030 !
Θα επανέλθω φυσικά !
Θέση 1. Η ατονική μουσική υπήρξε προέκταση της διεύρυνσης των αρμονικών μέσων. Σιγά-σιγά, ξεκινώντας γύρω από τα μέσα του 18ου αιώνα (ΠΕΡΙΠΟΥ!) οι συνθέτες χρησιμοποιούσαν όλο και πιο τολμηρές και “κακόφωνες” αρμονίες. Αρχικά το άκουσμα ήταν λίιιιγο πιο “σκληρό” από τα συνηθισμένα, όμως, την περίοδο του ώριμου ρομαντισμού (~1850-1900 ΠΕΡΙΠΟΥ!) οι αρμονίες άρχισαν να “ξεφεύγουν” και να ηχούν πραγματικά “τραχιά” (κλασικό παράδειγμα και ο Βάγκνερ). Από τις “τραχιές” αρμονίες μέχρι την ατονικότητα υπήρχε ένα ποτάμι, όχι όμως ποταμάκι…. Είχε δύσκολα νερά. Ο Σένμπεργκ έκανε χρόνια να το διαβεί, το ίδιο και αρκετοί άλλοι. Πιο εύκολα από όλους το πέρασε ο Αμερικανός ‘Αιβς λόγω … άγνοιας “κινδύνου” (έτσι γίνεται πάντα, ο πιο καλός φαντάρος στον πόλεμο είναι ο τολμηρός
). Μετά έγινε της μόδας το ίδιωμα του Σένμπεργκ (12φθογγισμός), το οποίο έπειτα γενικεύτηκε.
(περισσότερα προσεχώς)
ΥΓ Οι χρονολογίες είναι ΚΑΤΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ !
Θέμα 2. Ατονικότητα σημαίνει ΜΗ ΤΟΝΙΚΟΤΗΤΑ. Τονικότητα σημαίνει ότι σε κάθε χρονική στιγμή του κομματιού μπορείς να ορίσεις ένα μέγεθος το οποίο ονομάζεται ΤΟΝΙΚΗ ΑΠΟΚΛΙΣΗ : αυτό το μέγεθος καθορίζει πόσο έχεις ΞΕΜΑΚΡΥΝΕΙ από τη βασική τονικότητα του μέρους (η οποία αλλάζει μόνον με μετατροπία => συγκεκριμένος μηχανισμός αλλαγής τονικότητας – καλά ορισμένος από εποχής του Ραμό). Αρα, σε κάθε χρονική στιγμή μπορείς να βρεις τον ΑΡΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ σου στο κομμάτι. Αυτό βοηθάει ΠΑΝΤΟΥ : και στον μορφολογικό σχεδιασμό, και στο ρυθμικό προσανατολισμό, ακόμη και στην ενορχηστρωτική “πυξίδα” του ακροατή. Είναι μια βάση – όπως και διάφορες άλλες παράμετροι – η οποία βοηθά την μουσική κατανόηση του τί ακούμε.
Σε ατονικά κομμάτια, η αίσθηση του πόσο έχουμε ξεμακρύνει αρμονικά ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ (**) ! Αυτή είναι η μόνη διαφορά, αλλά είναι βασική : το πάτημά μας αυτό, το αποκούμπι μας δεν υφίσταται πλέον. Ετσι, οι υπόλοιποι ρυθμικοί, μορφολογικοί, ενορχηστρωτικοί παράγοντες καλούνται να καλύψουν αυτό το κενό “προσανατολισμού”.
Δεν είναι τυχαίο που σε ατονικά κομμάτια εμφανίζονται ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ρυθμικά στοιχεία, ή πλουσιότατες και χαρακτηριστικότατες ενορχηστρώσεις.
(**) Φυσικά στην ατονική μουσική υπάρχουν αρμονίες, όμως λείπει το αρμονικό κέντρο.
(περισσότερα προσεχώς)
Πολύ ωραία αυτά αλλά μήπως μπορείς να γράψεις και για τους προβληματισμούς που αναφέρω πάνω-πάνω;
Το γράμμα α στην αρχή μιας λέξης ελιναι συνήθως στερητικό. Αλήθεια, τι μένει από την μουσική όταν της στερούμαι την τονικότητα;
@akamas:
Αυτό είναι ένα θέμα…
Ατονικότητα έχει μείνει ως όρος. Ο Schoenberg ήθελε pan-tonality (παντονικότητα) και ο Stravinsky αναφέρεται σε αυτήν ως non-tonality (μη-τονικότητα) και όχι ως atonality (ατονικότητα).
Όταν “στερούμε” την τονικότητα μένει πάλι μουσική. Η μουσική δεν έχει καμία σχέση με τις τονικότητες.
@tzini:
Η ατονικότητα με την μη-τονικότητα δεν είναι το ίδιο. Όπως σωστά παρατηρεί ο akamas το -α- είναι στερητικό.
Ατονικότητα και Μη-τονικότητα σημαινουν και τα δύο το ίδιο : όχι τονικότητα (όσον αφορά τη συζήτησή μας).
Το Θέμα 1 είναι μια γρήγορη ιστορική αναδρομή. Εξηγεί και έναν από τους λόγους που γράφτηκαν αυτά.
Το Θεμα 2 εξηγεί ότι τα ατονικά έργα έχουν νόημα και μάλιστα μπορούν να εκφράσουν την ίδια γκάμα συναισθημάτων με τα τονικά αλλά με κάπως διαφορετικό τρόπο => κάπως διαφοροποιημένη χρήση των μέσων.
Για να μη δημιουργούνται και εντυπώσεις, αυτά που γράφω παραπάνω προέρχονται από βιβλία των Στραβίνσκι, Σένμπεργκ, Χατζηνίκου, Αμαραντίδη κλπ.
Μακάρι να τα σκεφτόμουνα από μόνος μου : θα είχα έδρα μουσικολογίας τώρα !
Και γιατί να στερούμε την τονικότητα αό την μπυσική;
@tzini:
δυστυχώς δεν είναι το ίδιο και αυτό φαίνεται από την δεύτερη παρατήρηση του akamas. “Γιατί να στερούμε…”. Η στέρηση προέρχεται από το στερητικό -α-. Λες ο Schoenberg και ο Stravinsky κατά τύχη να μην τους άρεσε η λέξη atonality, με το επίσης στερητικό -α- και στα αγγλικά;
Δεν έχει σημασία από που τα διάβασες…
Κατά την άποψή μου υπήρξαν αρκετοί λόγοι :
1. Απλά ο κόσμος βαρέθηκε τη μουσική που στηριζόταν “δυνατά” στην τονικότητα. Ισως έτυχε και έλειπαν εκείνη την εποχή οι μεγάλοι συνθέτες (με επιφύλαξη), ίσως έγινε της μόδας να πλησιάζουν σιγά-σιγά στην ατονικότητα οι συνθέτες.
2. Σύμφωνα με τα βιβλία μουσικολογίας, η ατονική μουσική – ουσιαστικά ο εξπρεσιονισμός, βλέπε 12φθογγη γραφή κλπ. – βοήθησε τους συνθέτες να εκφράσουν την αγωνία και τα υπαρξιακά κενά του ανθρώπου με το τέλος του 1ου παγκοσμίου πολέμου. Σα να λέμε, επειδή πάθαμε μια μεγάλη ζημιά, θέλουμε να τα ξαναφτιάξουμε όλα καινούργια ώστε να μας φύγει το άγχος ότι δεν θα την ξαναπάθουμε (έλα που μετά από λίγο την ξανάπαθαν!)
3. Υπάρχει και η θεωρία για την ύπαρξη συνθετών που γράφουν “τέχνη για την τέχνη” : δηλαδή, αδιαφορούν για το εάν ο πολύς ο κόσμος καταλαβαίνει ένα έργο και εισάγουν σε αυτό εντελώς παλαβά στοιχεία νεωτερισμού. Κάτι τέτοιες αντιλήψεις στερέωσαν ακαδημαϊκά την ατονικότητα ακόμη περισσότερο (κλασικό παράδειγμα Μπουλέζ κλπ.)
(μετά το ματς η συνέχεια)
Επιστρέφοντας λοιπόν στα αρχικά ερωτήματα, αφού όντως κάτι λέει τελικά κι αυτή η μουσική και μπορεί να μας συγκινήσει όπως και η τονική, ακούγοντας κάποιο ατονικό έργο για πιάνο του Schoenberg από τα op.11 ή op.19, τι νοιώθει κανείς; Τι θέλουν να πουν τα κομμάτια αυτά;
(το ματς τελείωσε)
4. Ενας άλλος λόγος ήταν και η επίδραση από άλλες τέχνες καθώς και η πλήρης εκβιομηχανοποίηση που ολοκληρώθηκε την εποχή εκείνη.
Η ατονικότητα και η μη-τονικότητα είναι ΑΚΡΙΒΩΣ το ίδιο.
Μιλάμε και από άποψη γραμματικής της γλώσσας τώρα.
Παντονικότητα υποδηλώνει συνήθως κάτι λίγο διαφορετικό.
Για να απαντήσω στο ερώτημα περί Σένμπεργκ : σύμφωνα πάλι με την “12φθογγική γραμματεία”, η χαμένη τονική μελωδία και αρμονία της μουσικής αυτής αναπληρώνεται από μελωδικές διακυμάνσεις, από σχηματισμούς αρμονικών διαστημάτων (συνήθως διάφωνων αλλά όχι πάντα) καθώς και από ηχοχρωματικές διακυμάνσεις της μουσικής.
Το αποτέλεσμα φυσικά είναι σαφώς πιο “αφύσικο” για το άπειρο αυτί με αποτέλεσμα τα έργα αυτά να μην έχουν και καμμιά τρελλή δημοτικότητα.
Αφού λοιπόν είναι ΑΚΡΙΒΩΣ το ίδιο, τότε γιατί ο Stravinsky έλεγε non-tonality και δεν του άρεσε ο όρος a-tonality;
Επίσης, παντονικότητα είναι το ακριβώς αντίθετο, όχι “κάτι λίγο διαφορετικό”…
Δυστυχώς το βιβλίο δεν το έχω μαζί του αυτή τη στιγμή. Εκεί έγραφε ότι προτιμά τον έναν από τους δύο αν και τους θεωρεί το ίδιο πράγμα. Θα μπορώ να σου πω ακριβώς σε 2 ημέρες που θα κοιτάξω το βιβλίο.
Η παντονικότητα είναι πολλές τονικότητες μαζί. Σε τελική ανάλυση δεν απέχει πολύ από την ατονικότητα.
Η οργάνωση βέβαια είναι διαφορετική, το άκουσμα όμως …
Μιλάμε θεωρητικά τώρα βέβαια. Εάν προσθέσεις δύο μείζονες συγχορδίες σε άσχετες τονικότητες προκύπτει κάτι που δεν θα έγραφε ποτέ 12φθογγιστής συνθέτης. Εάν όμως γράψεις περισσότερες νότες σε ταυτόχρονο άκουσμα η διαφορά είναι αρκετά μικρότερη. Είναι σχετικά αυτά λοιπόν.
Κάποιος από αυτούς που αναφέρω θεωρούσε όλα αυτά σαν ακριβώς το ίδιο πράγμα σε τελική ανάλυση (ο Σένμπεργκ ήτανε ίσως αλλά ΔΕΝ είμαι σίγουρος – κάτι έγραφε στο “Θεωρητική Αρμονία”).
Ισως να μην το προχωρήσουμε πολύ ακόμα γιατί θα κουράσει και τους υπόλοιπους. Θα σου πω για το βιβλίο την Παρασκευή αν το θυμηθώ…
ΥΓ Να τα πούμε από κοντά αυτά γιατί δε βγαίνει άκρη με το γραπτό λόγο
Πολλές τονικότητες μαζί είναι “πολυτονικότητα”, όχι παντονικότητα…
Ουπς! Εδώ έχεις δίκιο! Εγώ εννοούσα την πολυτονικότητα στο προηγούμενο post. Λάθος λοιπόν.
Παντονικότητα σημαίνει προφανώς ότι η τονικότητα εκφυλίζεται και στους 12 φθόγγους ταυτόχρονα. Δηλαδή, και οι 12 φθόγγοι είναι τονικά κέντρα. Βέβαια δεν είναι διαφορετικό,αν και μοιάζει να είναι. Εκτός και εάν εννοούμε ότι εκφυλίζονται οι μετατροπίες και μπορούμε να “πεταγόμαστε” από οποιαδήποτε συγχορδία σε οποιαδήποτε χωρίς υποψία μετατροπικής δράσης. Αυτό δεν το ξέρω, οπότε … περιμένω να μου πεις εσύ τί ισχύει τελικά.
Πάντως, εάν καλοεξετάσει κανείς ΟΛΟΥΣ τους παραπάνω τρόπους οργάνωσης θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για το ίδιο ακριβώς πράγμα με άλλα λόγια. Ολα όσα έχω ακούσει ή διαβάσει συντείνουν σε αυτό…
Εάν θέλετε μπορώ να εξηγήσω παραπάνω την τελευταία διατύπωση.
Μιας και μιλάμε για την ατονικότητα, την επόμενη Πέμπτη στο ΜΜΑ θα ανεβάσουν τo έργο του Schoenberg “Erwartung”. Θα πάει κανείς από εσάς;
Εγώ φυσικά όχι.
Γιατί ρε συ akamas?
Μόλις είδα ότι εκτός από την Πέμπτη, θα το παίξουν και το Σάββατο και τη Δευτέρα. Και τις 3 ημέρες θα κάνουν το ίδιο πρόγραμμα.